A.
B.
C.
D.

Correct Answer: Section: (none) Explanation
Explanation/Reference:
QUESTION 2
SomeCompany, Ltd. wants to implement the the PCI Data Security Standard to protect sensitive cardholder information. They are planning to use RSA to ensure data privacy, integrity, and origin authentication. Which two of these statements describe features of the RSA keys? (Choose two.)
A. The public key only encrypts.
B. The public key only decrypts.
C. The public key both encrypts and decrypts.
D. The private key only encrypts.
E. The private key only decrypts.
F. The private key both encrypts and decrypts.

Correct Answer: CF Section: (none) Explanation
Explanation/Reference:
QUESTION 3
What are two functions of Cisco Security Agent? (Choose two.)
A. authentication
B. control of executable content
C. resource protection
D. spam filtering
E. user tracking

Correct Answer: BC Section: (none) Explanation
Explanation/Reference:
QUESTION 4
Which three policy types can be assigned to a network user role in the Cisco NAC Appliance architecture? (Choose three.)
A. allowed IP address ranges
B. session duration
C. minimum password length
D. VPN and roaming policies
E. inactivity period
F. network port scanning plug-ins

Correct Answer: BDF Section: (none) Explanation
Explanation/Reference:
QUESTION 5
Which of these items is a valid method to verify a network security design?
A. network audit
B. sign-off by the operations team
C. computer simulation
D. analysis of earlier attacks
E. pilot or prototype network

Correct Answer: E Section: (none) Explanation
Explanation/Reference:
QUESTION 6
Drop A.

B.
C.
D.

Correct Answer: Section: (none) Explanation
Explanation/Reference:
QUESTION 7
Which two components should be included in a detailed design document for a security solution? (Choose two.)
A. data source
B. existing network infrastructure
C. organizational chart
D. proof of concept
E. traffic growth forecast
F. weak-link description

Correct Answer: BD Section: (none) Explanation
Explanation/Reference:
QUESTION 8
What are three functions of CSA in helping to secure customer environments? (Choose three.)
A. application control
B. control of executable content
C. identification of vulnerabilities
D. probing of systems for compliance
E. real-time analysis of network traffic
F. system hardening

Correct Answer: ABF Section: (none) Explanation
Explanation/Reference:
QUESTION 9
Which two of these features are key elements of the collaborative security approach? (Choose two.)
A. integration of security features in network equipment
B. Network Admission Control
C. coordinated defense of potential entry points
D. automated event and action filters
E. network behavioral analysis
F. device chaining

Correct Answer: BC Section: (none) Explanation
Explanation/Reference:
QUESTION 10
Which two of these statements describe features of the NAC Appliance architecture. (Choose two.)
A. NAC Appliance Server evaluates the endpoint security information.
B. NAC Appliance Manager determines the appropriate access policy.
C. NAC Appliance Client acts as an authentication proxy for internal user authentication.
D. NAC Appliance Manager acts as an authentication proxy for external authentication servers.

Correct Answer: BD Section: (none) Explanation
132-s-720–1 Explanation/Reference:

Մաշտոցի գրերի գյուտից տասմեկ դար հետո հայկական տպագրության կիրառումը վճռական ուղեցույց դարձավ մեր ազգային պահպանման գործում: Ջոն Լեյնի «Հայկական գրատպության սփյուռքը, 1512–2012 թթ» գիրքը ընդգրկում է հայ տպագրության պատմական զարգացումը՝ ուշագրավ կերպով ներկայացնելով խորագիտության եւ մատչելիության արդյունավետ ներդաշնակությունը: Թերեւս որոշ հայերի համար զարմանալի կթվա այն հանգամանքը, որ հայ 500-ամյա տպագրության կարեւոր աշխատանքը ծնունդ է առել օտար երկրում, բայց ինչպես Լեյնը վարպետորեն լուսաբանում է, երբ խոսքը վերաբերում է տպագրությանը, Նիդեռլանդները օտար երկիր չէ:

Գրքի ներածականը պարունակում է տառատեսակների արտադրման մասին հակիրճ տեխնիկական բացատրություն: Այն նաեւ ներկայացնում է գրքի կառուցվածքը՝ հիմնվելով պատմական հիմքի վրա եւ բացատրելով կրոնի գլխավոր դերը (հատկապես քրիստոնեական տարբեր ճյուղերի փոխհարաբերությունների, ինչպես նաեւ իսլամի դերը) հայ տպագրության զարգացման եւ շարունակաբար տեղից տեղ տեղափոխման տեսանկյունից: Այնուհետեւ ներածությունը անդրադառնում է այնպիսի կենտրոնական հարցերի, ինչպիսին է դեպի Հայաստան տպագրության ժամանումը հետաձգման զարմանալի հանգամանքը՝ չնայած հազարամյա փառահեղ մագաղաթների առկայությանը:

Բացման գլխում Լեյնը բացատրում է, ինչպես է Վենետիկը անխուսափելիորեն դարձել հայ տպագրության բնօրրանը. այն օթեւան է տվել հայրենիքից դուրս գտնվող ամենամեծ հայկական համայնքին, նաեւ դարձել է նպատակատեղի այն փախստականների համար, որոնք գաղթեցին Մեյնցից՝ եվրոպական տպագրության ծննդավայրից: Հեղինակն առաջադրում է հմուտ ձեւաբանական վերլուծություններ հայերեն գրության երկու հիմնական ոճերի համար, որոնք Հակոբ Մեղապարտը՝ հայերեն գրքի առաջին տպագրիչը, իրականացրեց իր աշխատանքներում:

Այս գլխում մանրամասնորեն ներկայացվում է տառատեսակների փորագրման հայտնի վարպետ Ռոբեր Գրանժոնի ներգրավումը (նրա հայերեն տառատեսակները օգտագործվել են շուրջ երկու դար), ինչպես նաեւ այն հանգամանքի բացահայտումը, թե ինչու են մուսուլման իշխանավորները նախընտրելի դարձել կաթոլիկներից: Գրքում ակնհայտ է պրագմատիզմը, որն հայերեն տպագրությանը թույլ է տրվել գոյատեւել եւ ծաղկում ապրել. օրինակ, թե ինչպես Մեղապարտի տղան՝ Սուլթանշահը, իր գործունեության ընթացքում տպագրությունը պահպանելու համար երեք անգամ փոխել է իր կրոնական պատկանելիությունը:

Երկրորդ գլուխը պակաս հիշարժան է. այնտեղ նշվում է ոչ հայ մարդկանց մասին, ովքեր վաղ տարիներին անուղղակի պատճառներ ունեին տառատեսակները ձեռք բերելու կամ արտադրելու համար: Այնուամենայնիվ արդյունավետ է զուգահեռներ անցկացնել ներկա ժամանակների հետ, որտեղ ազգությամբ ոչ հայերը ժամանակ եւ ջանք են ներդնում ազգային փոքրամասնությունների տպագրության գործում:

Երրորդ գլխում Լեյնը մանրամասնում է հայկական տպագրության երկրորդ դարաշրջանը եւ մեզ տեղափոխում է Արեւելք՝ դեպի Պարսկաստանում Նոր Ջուլֆայի հիմնադրման դաժան եւ զարմանահրաշ պատմությունը, որտեղ հայ տպագրիչները նորից հայացք են ձգում Եվրոպա իրենց ծրագրերը լիարժեք իրագործելու նպատակով: Սա առնչվում է թերեւս հեղինակի սրտին ամենամոտ գտնվող գրքի բաժնի հետ՝ Նիդեռլանդների դերը հայկական տպագրության զարգացման գործում:

Քրիսթոֆել վան Դայքի տառատեսակներից:

Լեյնը բացատրում է, թե ինչպես է կրոնական հանդուրժողականության եւ տպագրական փորձաքննության համադրումը հոլանդական հողերը դարձրել գայթակղություն հայ տպագրիչների համար, ովքեր հոգնել էին հռոմեական եւ վենետիկյան վարպետների քմահաճույքները շրջանցելուց կամ նրանց հարմարվելուց: Սա այնտեղ է, երբ Լեյնը հաճելիորեն բացահայտում է նշանավոր գործիչ Քրիսթոֆել վան Դայքի մասնակցությունը: Վան Դայքի տառատեսակները եղել են չափազանց ազդեցիկ՝ տարածվելով Նիդեռլանդների սահմաններից դուրս, վերակազմավորվելով ժամանակին, եւ ձեւափոխվել են տառատեսակների փորագրման նշանավոր վարպետ հունգարացի Նիքոլաուս Քիշի կողմից: Դրանք լավ կամ վատ պատճենահանվեցին եւ լայնորեն տարածվեցին այնպես (Եվրոպայում կրոնի ազատության պատճառով), որ նույնիսկ Լեյնի փորձագիտական հետազոտությունը մանրամասնությունները լրացնելիս դժվարության մեջ է ընկնում:

1668 թ. հայ տպագրությունը Ամստերդամում մեծ հաջողության հասավ Ոսկան Երեւանցու ձեռքով, ով Նոր Ջուղայի մի քահանա էր. 150 տարվա երազանքից հետո հայերը տպագրեցին մի Աստվածաշունչ՝ վերջապես մոտենալով Մաշտոցի կարեւորությանը:

Լեյնը նաեւ հիշատակում է տառատեսակների փորագրիչ Յոհան Միքայել Ֆլեյշմանի դերը հայ տպագրության հետագա որակի բարձրացման գործում եւ մանրամասնում է Մխիթարյանների պատվերը կաթոլիկ հայերից. Մխիթարյանները արագորեն դառնում են հայ տպագրության գլխավոր ուժակայանը՝ Վենետիկում, Տրիստայում եւ Վենեցիայում գտնվող իրենց կենտրոններով:

Յոհան Միքայել Ֆլեյշմանի տառատեսակներից:

Մինչեւ 17-րդ դարի առաջին կիսամյակը հայկական տառատեսակների մետաղյա կաղապարները եւ նույնիսկ դրոշմները մնացին տպագրիչների սեփականությունը՝ մեծապես սահմանափակելով նրանց ձեռք բերումը: Լեյնը բացատրում է՝ ինչպես է զգալի փոփոխություն տեղի ունենում, երբ տառերի դարբինները անմիջականորեն սկսում են վաճառել հայերեն տառատեսակները: Այս փոփոխությունը վերջապես հնարավորություն տվեց բացել տպագրությանը մուտքը դեպի Հայաստան (այդ ժամանակ Հայաստանը անկախ պետություն չէր), անգամ նույնիսկ 18-րդ դարի վերջին քառորդին դեպի Հնդկաստան եւ ավելի հեռու երկրներ: Լեյնը նաեւ քննարկում է թուրքալեզու տեքստեր կազմելիս հայկական տառատեսակների զարմանահրաշ կիրառման, 19-րդ դարի առաջին կեսին ամերիկացիների մասնակցության (ընդգրկելով նաեւ տառերի փորագրիչ Հոման Հալոքին) եւ Երուսաղեմում առաջին տպարանի մասին:

Այս քննարկումները թերեւս Լեյնի գրքի ամենաշատ գնահատանքի արժանի մասերն են, քանի որ դրանք ներկայացնում են տպագրության մեծ բազմազանությունը եւ կրոնական գրքերի կողքին աշխարհիկ գրքեր տպագրությունը: Հեղինակը հայտնում է, թե ինչպես հայ ժողովուրդը եւ նրանք, ովքեր հետաքրքրված են հայերով, իրապես սկսում են տպագրական տեխնոլոգիայի աշխատանքների արդյունքները տեսնել՝ ականատես լինելով տպագրական ոճերի եւ ձեւերի բազմազանությունը:

Ջանիկ Արամեանի տառատեսակներից:

«Հայկական գրատպության սփյուռքը» գրքի վերջում Լեյնը ընդգծում է հայկական տառերի լատինականացումը: Նա հաստատում է, որ այս երեւույթը (ինքս երբեմն դա համարում եմ «մշակութային գրագողություն»), նորություն չէ եւ որ այս թվային դարաշրջանում ճարպիկ յուրացումը արմատական փոփոխություն չէ: Լեյնը բացահայտում է, որ Ջանիկ Արամեանը, ով հայ հրատարակիչ էր Ֆրանսիայում, իսկ ավելի ուշ Կոստանդնուպոլսում սկսեց հայերեն տառաձեւերը լատինականացնել, օտարացնել եւ այդ գաղափարը հանրայնացնել: Այնուամենայնիվ, միակ ոչ ճիշտ բնութագրությունը այս բաժնում այն է, որ այս նորույթները ի վերջո թողնվեցին, բայց իրականության մեջ նրանք այսօր ակնհայտ են: Փաստորեն Լեյնը առանձնացնում է չորս այսպիսի օտարացած տառեր, որոնցից մեկը՝ հ-ն, այսօր սովորական տառաձեւ է դարձել: Ըստ ինձ՝ սա հայ տպագրության, հետեւաբար եւ հայ մշակույթի համար որոշակի կորուստ է:

Իհարկե, Արամեանի հետեւորդները, ովքեր մնացել էին Կոստանդնուպոլսում եւ Օսմանյան կայսրությունում չփրկվեցին Հայոց ցեղասպանության ժամանակ: Բարեբախտաբար, Մերձավոր Արեւելքում գտնվող հայ տպագրական մյուս կենտրոնները շարունակեցին ծաղկել: Այստեղ Լեյնը կարծես թե ժամանակ չի ծախսում մանրամասնելու Խորհրդային միության ջանքերը՝ հիշատակելով միայն Հենրիկ Մնացականյանին եւ Ֆրեդ Աֆրիկյանին, ովքեր այդ դարաշրանում տառատեսակների ձեւավորողներ էին: Նաեւ արժանի է նշել, որ հայ տպագրության գործում Սփյուռքը երբեք իր ջանքերը չի ընդհատել, որը Հայաստանից երկու տասնամյակ շուտ սկսեց զբաղվել թվային տպագրությամբ: Այնուամենայնիվ, Լեյնը արդարացնում է վերջին մի քանի տարիների գործունեությունը՝ նշելով «Գրանշան»ի մրցակցությունը եւ համաժողովը, ինչպես նաեւ տառատեսակների առաջ մղումը Հայաստանում եւ Սփյուռքում:

Ֆրեդերիք դե Վալ ստուդիայի երկլեզվյան 200 էջից ավել պատկերազարդ գիրքը սիրելի է եւ գործածական: Ֆրեդ Սմեյրսի «Առնհեմ» տառատեսակը  գործածվել է անգլերեն տեքստում, որը այստեղ տեղին է օգտագործված: Հայերենի համար օգտագործվել է նոր եւ արտահայտիչ մրցանակակիր «Արեգ» տառատեսակը, որի շեղագիրը շատ նման է ձեռագրի: Չնայած Արեգի օգտագործումը թարմություն բերեց, բայց այն ավելի գործածական է ամսագրերում, քան գրքերում (օրինակ «Երեւան» ամսագրի հրատարակության մեջ): Նկատի ունենալով հայկական որակավոր տառատեսակների պակասը՝ այս թերությունը կարելի է ներել:

«Հայկական գրատպության սփյուռքը, 1512–2012 թթ» աշխատությունը իր առաջադրանքը հիանալի է կատարում: Այն ընթերցողներին կրթում է՝ արմատների մասին բացատրություններ տալով, եւ նոր հնարավորություններ տալիս հետագա հետազոտություններ կատարելու: Ոչ ամեն հայ սերնդի է բախտ վիճակվել տոնելու տպագրության մի հարյուրամյակ եւ ոչ էլ նախորդ սերունդներն են բավականություն ունեցել ունենալ այսպիսի հիմնավոր գիրք, որն ունի հինգ հարյուր տարվա պատմություն:

Meline joined other students from St. Gregory Church (Philadelphia) in responding to an article penned by this writer as to why the Armenian language might be dying a slow death in America. The article received wide circulation in the Armenian-American press and drew much response from readers.

Like many of her peers Meline attends Armenian School every Sunday at St. Gregory Church and takes advantage of a 45-minute session from her instructors, dividing her schedule with religious bouncy castle education. It isn’t ample time for a language, considering all the distractions one might face in that given period.

In the case of Aghavny Bebirian, the 18-year-old is raised in an Armenian home where the language is spoken regularly. She is quite fluent, as is her younger sister Christina, and feels privileged to be bilingual. «It’s up to our current generation to take the bull by the horns», says Aghavny. «I feel fortunate to have the ability to carry this language into the future. We owe it to our ancestors to keep the heritage alive. And the language is an important part of this heritage. To save it, we must learn it, speak it and, more importantly, pass it along to others.»

In the opinion of John Mahlebjian, the 13-year-old sees how the language has evolved over time and insists people must adapt to changes in our culture. «In order to keep our identity, it starts with the language», he believes. «If we can’t communicate words, we can’t communicate feelings. If parents don’t use it in the home, it’s hard for their children to learn.» Armen Almasian, 12, feels the language should take precedence over other church activities and «talking with a priest». Others like Anna Shahtanian, 10, feel it begins with the basics – simple conversation – then a more advanced form. «A number of reasons can be pointed to the lack of Armenian», states Nairi Hovsepian, 15.

«The fact children have grown Americanized has hurt the culture, along with intermarriages and general apathy toward the language. To save the language, it must become more of an option in schools and community life. We owe that much to our survivors and our genocide victims.»

Meanwhile a rash of opinions have poured forth from readers around the world including Armenia, showing monumental concern over the welfare of the Armenian language in America. Siran Tamakian teaches English as a Second Language at Watertown High School as well as Armenian language classes. According to Tamakian, Watertown is the only public school in the US that offers Armenian as a foreign language. She teaches both reading and writing. With practically no working tools she devises her own materials, including games and worksheets to keep the students interested. «Every year, it’s a struggle to keep Armenian in the program», she says. «It is always slated to become discontinued. Each year, we meet with the superintendent and parents call in to keep Armenian. The past two years, the advanced Armenian curriculum has been turned into a media class so the kids don’t actually learn Armenian. They’re making videos.»

Daniel Devejian suggests we use what technology has to offer as a way of learning the language through the Armenian Virtual College but that «total immersion with the language and country itself is a must».

The AVC offers on-line courses through the Armenian General Benevolent Union to anyone, anywhere, anytime. At the moment there are six languages of instruction, including both Eastern and Western Armenian.

A promotional film by recent award-winning videographer Peter Musurlian explores life at the Manoogian-Demirdjian AGBU School, complemented by interludes of musician Antranig Kzirian playing the oud. He’s buoyant concerning the progress being made toward preserving and perpetuating the language. In contrast Michael Abladian looked for an adult education class on conversational Armenian and found none. He settled for an after-hours class at his church which didn’t live up to expectations. «A noble effort», he concludes, «but none were professional or even good amateur teachers. It turned into a great disappointment. We were trying to spool up our Armenian for an upcoming trip to Armenia and really committed to learning. The language is dying because few Armenian communities offer credible courses or more rigorous structural classes taught by skilled teachers.»

According to Avetis Sahagian the problem with Armenians is self-ingrained and one of division. The only way to save the language is to save ourselves first. «It’s time to adopt Eastern Armenian as the official language for all Armenians», he maintains. «We have two of too many things: two nations (Armenia and Artsakh), two peoples (Eastern and Western), two Catholicoses and two languages. We need to consolidate and unify. Two distinct dialects cause psychological and cultural divisions. We need to end this self-destructive status quo».

Տաս տարեկան Մելինե Ալմասյանը չունի այն բացառիկ լուծումը հայերեն լեզուն պահպանելու համար անհետացումից Միացեալ Նահանգներում: Սակայն, նա ներկայացնում է մեկ միջոց մայրենի լեզուն պահպանելու եւ օգտագործելու համար՝ «Հաճախեք եկեղեցի, լսեք լեզուն եւ համարեք դա մի ոսուցման դաս: Եթէ ինչ որ լեզու մահանում է, ապա պատճառն այն է որ մարդիկ են թոյլ տվել նրա մահը: Մեր բոլորի խնդիրն է լեզուն ողջ պահել, անկախ որեվէ տարիքային սահմանափակման»:

Մելինեն միացավ ուրիշ աշակերտների հետ Սուրբ Գրիգոր Եկեղեցիյից (Ֆիլադելֆիա) պատասխանելու հեղինակի հարցին մի այլ հոդվածում՝ թէ ինչու է հայերեն լեզուն կամաց-կամաց մահանում Ամերիկայում: Հոդվածը արժանացավ լայն ուշադրության ամերիկահայ մամուլում եւ գրավեց կարդացողների արձագանգը:

Ինչպէս իր մնացած ընկերները, Մելինեն այցելում է Հայկական դպրոց ամեն կիրակի Սուրբ Գրիգոր Եկեղեցում եւ օգտվում է 45 րոպեանոց դասընթացներից բաժանելով իր ժամանակը կրոնի եվ հայերենի միջեվ: Ժամանակը այնքան լայնածավալ չէ լեզու սովորելու համար, համարելով այն ամենը որը կարող է ցրվածութիւն պատճառել այդ սահմանափակ ժամանակի ընթացքում:

Տասնութ տարեկան Աղավնի Պեպիրյանը մեծացել է տան մեջ որտեղ, որ հայերեն լեզուն հաճախակի խոսացվել է: Նա սահուն է խոսում եվ իր քոյր Քրիստինայի հետ իրեն բախտավոր է զգում երկլեզվանի լինելու համար: «Մեր սերունդի պարտականությունն է ցուլի կոտոշներից բռնելը», ասում է Աղավնին: «Ես ինձ բախտավոր եմ զգում կարողություն ունենալու համար այս լեզուն հասցնել դեպի ապագան: Մենք պարտք ենք մեր մեծերին մեր մշակույթը պահպանելը եվ լեզուն շատ կարեվոր մասն է մշակույթի: Այն փրկելու համար, մենք պիտի սովորենք, խոսենք, եւ ամենա կարեվորը՝ տարածենք այն բոլորին:»

Տասներեք տարեկան, Ջոն Մահլեպճյանի կարծիքով մարդիկ պիտի համակերպվեն այն փոփոխություններին, որոնք կհայտնվեն մեր մշակույթում. «Պահպանելու համար մեր ինքնությունը, պիտի սկսենք մեր լեզվից: Եթե մենք չենք կարող արտահայտել բառեր, ապա՝ չենք կարող արտահայտել զգացմունքներ: Եթե ծնողները չոգտագործեն լեզուն տան մեջ, ուրեմն երեխաների համար էլ դժվար կլինի այդ լեզուն սովորել»: Տասներկու տարեկան Արմեն Ալմասյանը կարծում է, որ լեզուն պիտի լինի ամենա կարեվոր մասնիկը եկեղեցում: Ուրիշները 10 տարեկան Աննա Շահթանյանի նման կարծում են որ լեզուն սկսվում է փոքր մասնիկից. սկզբում պարզ խոսակցությամբ, հետո կշարունակվի ավելի բարդ ձեւով: Ըստ 15 տարեկան Նաիրի Հովսէփյանի կարելի է նշել տարբեր պատճառներ հայերեն լեզվի պակասի համար:

«Ամերիկանացված երեխաները շատանում են մեր մշակույթում, ինչպէս նաեւ ամուսնութիւնները տարբեր ազգությունների պատկանող մարդկանց միջեւ եւ ընդհանուր անհետաքրքրությունը հայոց լեզվի հանդեպ: Փրկելու համար լեզուն, այն պիտի դառնայ ավելի կարեվոր մասնիկ դպրոցներում եվ ընդհանուր համայնքի մեջ: Մենք պարտք ենք մեր վերապրողներին եվ Ցեղասպանության նահատակներին:»

Այս ընթացքում, աշխարհի տարբեր անկյուններից, այդ թվում Հայաստանից ընթերցողները հայտնում են իրենց մտահոգությունը հայոց լեզվի անկման մասին Ամերիկայում: Սիրան Թամաքյանը ուսանում է «Անգլերէն որպէս երկրորդ լեզու» Վաթերթաուն Միջնակարգ դպրոցում, ինչպէս նաեւ հայերէն լեզվի դասեր: Ըստ Թամաքյանի Վաթերթաունը միակ հանրային դպրոցն է Ամերիկայում, որն առաջարկում է հայերենը որպէս օտար լեզու: Նա կուսուցանի եւ ընթերցանություն եւ գրականություն: Չունենալով որեւե միջոց կամ հնարավորություն ձեռքի տակ, նա իր անձնական ուժերով խաղեր եւ ուսուցման թղթեր է ձեռք բերում, որպէսզի աշակերտների մոտ հետաքրքրություն ստեղծի: «Ամեն տարի խնդիրներ են առաջանում հայերենը ծրագրի մեջ պահելու համար: Միշտ կփորձվի հայերենի դասերը դադարեցնել: Ամեն տարի մենք կհանդիպենք վերակացույի հետ եւ ծնողները կզանգահարեն, որպեսզի պահպանէն հայերեն դասերը: Վերջի երկու տարում, բարձր մակարդակի հայերեն դասերին փոխարինում է մամուլի դասը: Երեխաները հայերեն չեն սովորում. նրանք տեսահոլովակներ են պատրաստում:»

Տանիէլ Տեվեճյանը խորհուրդ է տալիս մեզ օգտագործել վերջին համակարգչային միջոցները հայերեն սովորելու, օգտագործելով Հայկական Վիրտուալ Քոլեջը: «Սակայն, ստույգ կապը հայրենիքի եվ լեզվի հետ անհրաժեշտ է», կավելացնի Տանիէլը:

Հայկական Վիրտուալ Քոլեջը առաջարկում է համացանցային դասեր Հայ Օգնութեան Ընդհանուր Միության միջոցով յուրաքանչյուրին, անկախ տեղից եւ ժամանակից: Այժմ կան վեց դասընթացներ, որոնց մեջ կներարեվեն արեվելահայերենը եւ արեվմտահայերենը:

Միցանակակին ռեժիսոր Փիթըր Մուսուրյան ներկայացնում է մի ֆիլմ Մանուկյան-Դեմիրճյան Վարժարանի մասին, որի ընթացքում երաժիշտ Անդրանիկ Քզիրյանը կհնչեցնի ուդ: Նրա մտահոգությունն է հայոց լեզվի պահպանումը եւ կատարվելիք աշխատանքները նրա հետ կապված: Մյուս կողմից Մայքլ Ապլատյանը փորձեց փնտրել խոսակցական հայերեն սովորելու դասընթաց, սակայն ապարդյուն: Փոխարենը նա հաճախեց դասընթացների եկեղեցում, որոնք ամբողջովի չբավարարեցին իրեն: «Մեծ եռանդ կար, բայց ուսուցիչները հմուտ չեյին: Ես շատ հիասթափվեցի: Մենք փորձում էինք մեր հայերենը բարելավել ապագա ուղեվորության համար եւ իրոք նվիրված էինք այդ գործին: Լեզուն մահանում է որովհետեվ շատ քիչ հայկական գաղութներ կան, որոնք առաջարկում են վստահելի հայերեն դասընթացներ, վարժված ուսուցիչներով», ասում է Մայքլը:

Ըստ Ավետիս Սահակյանի, Հայերի խնդիրը իրենց բաժանության մեջ է: Միակ ձեվը լեզուն փրկելու այն է որ մենք պիտի առաջինը մեզ փրկենք: «Ժամանակն է որդեգրրել արեվելահայերը որպէս պաշտօնական լեզու բոլոր հայերի համար: Մենք ունենք երկու հատ ամեն ինչից. երկու պետութիւններ՝ Հայաստան եւ Արցախ, երկու մարդ՝ Արեվելահայ եւ Արեվմտահայ, երկու Կաթողիկոս եւ երկու լեզու: Մենք պիտի զիջենք եւ միանանք: Երկու տարբեր բառբառները առաջացնում են հոգեկան եւ մշակութային բաժանումներ: Մենք պիտի վերջ տանք այս կործանիչ կարգավիճակին:»

It is here where a cadre of Armenian Catholic Fathers has gathered since the late 18th century to preserve Armenian culture and literature, preach to the faithful, heighten the spiritual and intellectual development of the Armenian people, and educate its youth.

It is here that a prominent religious order has contributed greatly toward bringing Armenians to the forefront of European thought through publications in Latin, French, German, Italian, and English.

It is here where Armenians famous and not-so-famous visit from around the world to satisfy their inhibitions, see antiquity in progress, peruse through an enormous library of books and coins, marvel over some of the greatest jumping castle artwork ever presented, and tour an imposing «garden of paradise» with rich horticultural blessings.

It is here where I had the privilege of spending a year’s time while still a teenager looking for adventure. A freshman at Boston University at the time, I was at the crossroads of indecision. I had already changed my major once from chemistry to accounting, and was failing miserably.

Things weren’t going particularly well on the home front. I had broken off with a girlfriend, and could no longer tolerate my father’s luncheonette business after being weaned in it.

To put it bluntly, I needed a change in my life. It came one Sunday shortly before Christmas after serving Mass as a deacon at Holy Cross Armenian Catholic Church in Harvard Square.

Father Luke Arakelian, pastor at the time, came up with a proposal that got me thinking. He offered to send me to Vienna in a pilot program to study Armenian language and religion with the priests. Not to be ordained as one, simply to enhance my skills.

It would mean a year’s hiatus from college. Two other youth were also tapped for the venture, me being the eldest one. If it worked, others would follow from America.

Recognizing the urgent need of propagating Armenian heritage among our youth, a program of Armenian education was launched in America during that year in 1960. Essentially, we would be trailblazers inside a monastic environment few our age had ever ventured for any length of time.

Thus began an experience of a lifetime that introduced me to a heritage I never quite appreciated, gave me an introduction to journalism that turned into a career, and enamored me into a world of spirituality that provided a better appreciation for God and my church.

The Mekhitarist congregation of Vienna, 1960 – the author is at the center of the back row

I wore a number of hats inside the monastery. In addition to my daily service at Mass, I would assist in the distillery, which produced the finest liqueurs in Europe, and lend a hand in the library, which contained over 170,000 books.

Fifty of them were written by Father Nerses Akinian, an incredible scholar, who served as librarian at the venerable age of 78. No doubt, one of the most learned and astute Armenian scholars in the world. We got along just fine with mutual admiration. He called me Tovmas.

The Mekhitarist library in Vienna, with Father Nerses Akinian at study

Also, a multi-lingual printing press was working overtime, including a periodical called «Handes Amsorya», which was circulated internationally to critical acclaim.

While I am no bibliophile, I did appreciate the volume and capacity with which these Fathers worked behind closed doors, spilling out works like a veritable publishing house.

They sustained themselves with meager sales. Their thirst for knowledge was self-ingrained, prompted only by their enthusiasm to remain private. Perhaps that is why I found their company rather insightful.

Throughout the diaspora, Mekhitarist schools and mission houses developed aptitude and gave many a student the opportunity to advance with special emphasis on patriotism and religion.

A decade ago saw the unification of both monasteries (Vienna and Venice) as the Order continues to endure like the rock of ages. We owe it to ourselves as Armenians to pay homage, regardless of denomination.

Protestant. Catholic. Apostolic. We’re all birds of the same flock. Think of the inevitable. Had there not been a Mekhitarist Order, our literary contributions would not have flourished and guys like myself may have gone astray.

You and I owe them a debt of allegiance.

Մխիթարեան վանքը գտնվում է Վիեննայի (Ավստրիա) կենտրոնում, իր անունը կրող փողոցի վրա:

Այստեղ է, որ հավաքվել են մեր հայ կաթողիկե հայրերը 18-րդ դարի վերջերից սկսյալ, որպեսզի հայկական մշակույթը և գրականությունը պահպանեն, հավատացյալներին քարոզեն, զարկ տան հայ ժողովրդի հոգեմտավոր զարգացմանը և երիտասարդներին դաստիարակեն:

Այստեղ է, որ հայտնի այս միաբանությունը մեծապես նպաստել է հայ ազգը բերելու եվրոպական մտածողության առաջնային գիծ շնորհիվ լատիներեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, իտալերեն եւ անգլերեն լեզուներով հրատարակությունների:

Այս տեղն է, որ աշխարհի բոլոր կողմերից հայտնի եւ ոչ այնքան հայտնի հայեր այցելում են, որպեսզի իրենց հոգեկան ծարավը հագեցնեն, հին օրերից մինչեւ այսօր ընթացքը տեսնեն, ուսումնասիրեն մի հսկայական գրադարան՝ լցված գրքերով եւ դրամով, հիանան գեղարվեստի գործերի հավաքածուով եւ ման գան տպավորիչ մի «արքայության պարտեզ»-ում՝ հարուստ այգեգործության օրհնանքներով:

Այստեղ է որ ես առանձնաշնորհն ունեցա մեկ տարի անցկացնելու, երբ տակավին արկածախնդրություն փնտրող մի դեռահաս էի: Բոստոնի համալսարանում առաջին կուրսի ուսանող էի ու կանգնած էի անվճռականության խաչմերուկին: Արդեն մեկ անգամ փոխել էի իմ մասնագիտությունը քիմիայից հաշվապահություն և տխուր կերպով ձախողվում էի:

Ընտանեկան ճակատի վրա ամեն ինչ այնքան էլ լավ չէր։ Ընկերուհուցս բաժանվել էի և, չնայած դրանով էի մեծացել, հորս արագ սննդի ճաշարանի գործը այժմ տանել չէի կարողանում։

Կոպիտ ասած՝ կյանքումս մի փոփոխություն էր պետք: Այդ փոփոխությունը հայտնվեց մի կիրակի օր, Ս. Ծնունդից մի քիչ առաջ, Հարվարդի հրապարակի Ս. Խաչ հայ կաթողիկե եկեղեցում որպես սարկավագ Պատարագի մատուցումից հետո։

Հայր Լուք Առաքելեանը՝ այդ օրերի հոգեւոր հովիվը, մի առաջարկություն արեց, որն ինձ մտածմունքի մեջ գցեց։ Նա առաջարկում էր փորձարարական մի ծրագրով ինձ Վիեննա ուղարկել՝ վարդապետների մոտ հայերեն լեզու և կրոն սովորելու։ Ոչ թե ինքս վարդապետ ձեռնադրվելու, այլ պարզապես իմ հմտությունները բարելավելու համար։

Սա նշանակում էր մեկ տարի դադար համալսարանից: Երկու այլ երիտասարդներ էլ էին համաձայնել որ գնան. ես ամենամեծն էի: Եթե ստացվեր, ուրիշներ նույնպես պիտի գնային Ամերիկայից:

Մեկնելով հայկական ժառանգությունը երիտասարդության մեջ տարածելու կարիքից՝ այդ տարի՝ 1960-ին, հայեցի դաստիարակության մի ծրագիր մեկնարկեց Ամերիկայում։ Մենք պիտի լինեինք ռահվիրաները մի վանական միջավայրում, որտեղ մեր տարիքի շատ քիչ մարդիկ էին ոտք դրել որեւէ ժամանակով:

Եւ այսպես սկսեց ամբողջ կյանքում հիշվող մի փորձառություն, որն ինձ ծանոթացրեց մի ժառանգության հետ, որ ես երբեք ըստ արժանվույն չէի գնահատել, նաեւ ծանոթացրեց ինձ լրագրություն մասնագիտության հետ, որ հետո դարձավ իմ ասպարեզը, և ես հրապուրվեցի հոգեւոր մի աշխարհով, որի շնորհիվ ավելի լավ գնահատեցի Աստծուն և իմ եկեղեցին։

Մխիթարեան հայրերի ժողովը (Վիեննա, 1960) – հեղինակը վերջին շարքի կենտրոնում է

Տարբեր պաշտոններ ունեցա ես վանքում։ Բացի Պատարագի մատուցման մեջ իմ ամենօրյա մասնակցությունից, օգնում էի օղեգործարանում, որ արտադրում էր Եվրոպայի ամենաընտիր լիկյոռները, և օգնում էի գրադարանում, որ ուներ 170,000-ից ավել գիրք:

Այդ գրքերից հիսունը գրել էր Հայր Ներսէս Ակինեանը, արտակարգ մի գիտնական, որ 78-ամյա պատկառելի տարիքում գրադարանավար էր աշխատում։ Կասկած չկա, որ նա աշխարհի ամենազարգացած և խորաթափանց մտքի տեր հայ գիտնականներից մեկն է։ Մենք իրար շատ լավ հասկացանք և փոխադարձ հիացմունք էինք տածում իրար հանդեպ։ Նա ինձ Թովմաս էր կոչում:

Մխիթարեան միաբանության Վիեննայի գրադարանը. Հայր Ներսէս Ակինեանը հետազոտական աշխատանքի ընթացքում

Տակավին կար մի քանի լեզուներով հրատարակություններ ունեցող տպարանը, որ միշտ աշխատում էր և հրատարակում էր նաեւ «Հանդէս Ամսօրեայ» կոչվող պարբերականը, որ ամբողջ աշխհարն էր պտտվում՝ բավարարելով ամենախիստ քննադատներին:

Ես մատենասեր չեմ, բայց գնահատում եմ այն ծավալն ու կարողությունը, որոնցով այս վարդապետներն աշխատում էին փակ դռների հետեւում՝ իսկական հրատարակչատան նման թողարկելով իրենց երկերը։

Իրենց գործի գոյատեւումն ապահովում էին վաճառքից եկած չնչին գումարներով։ Գիտելիքի իրենց ծարավը ինքնաբուխ ու ինքնակերտ էր, միակ խթանը աշխարհիկից հեռու մնալու նրանց եռանդն էր։ Միգուցե սա էր պատճառը, որ իրենց ընկերակցությունն այնքան լուսավոր, ուսուցողական էր ինձ համար։

Ամբողջ Սփյուռքի Մխիթարեան հայրերի դպրոցներն ու առաքելության կենտրոնները զարկ տվեցին կարողությունների զարգացմանը և մեկե ավելի ուսանողների առիթ տվեցին առաջ գնալու կյանքում՝ միշտ հատուկ կարեւորություն տալով հայրենասիրությանը եվ կրոնին:

Մի տասնամյակ առաջ երկու ուխտերը (Վիեննա եվ Վենետիկ) միավորվեցին, մինչ միաբանությունը կը շարունակէ կանգուն՝ ժայռի նման։ Մենք պարտավոր ենք արժանի հարգանքն ու պատիվը մատուցել, պարտավոր ենք ինքներս մեզ, որպես հայերի, անկախ մեր հարանվանությունից:

Բողոքական. Կաթողիկե. Առաքելական… Բոլորս նույն երամի թռչուններն ենք: Մտածեք անխուսափելիին մասին: Եթե չլինեին Մխիթարեանները, մեր գրական բերքը ծաղկում չէր ապրի, և ինձ նման տղաները հավանաբար մոլորվեին կյանքի ճամփաներին:

Դուք և ես նրանց հանդեպ հավատարմության պարտք ունենք։

Thank you very much!

Are you surprised you won the Grand Prize? Modesty is optional.

Well, honestly I am surprised. I wouldn’t have been that surprised if it were one of the regular prizes, but the Grand Prize was out of my expectations, especially that the competition comprised Greek and Cyrillic scripts besides Armenian. This is a remarkable start for my career, and I would like to thank the Granshan committee for granting Arek the Grand Prize.

Arek was developed as part of your studies at the Royal Academy of Art in The Hague, under the tutelage of some of the top typographic minds. How much of the credit do they deserve?

I didn’t have any experience in designing type before my studies at Type and Media, so definitely a big part of the credit goes to my instructors. During the first semester of the program, I was taught the basics of type design through practicing and exercising the principles of Latin type. Adapting these principles to the specifics of the Armenian script had to come from a more personal learning effort, so I took the time to research the Armenian script and build my own knowledge about its history and principles. At that time, I was also surrounded by my wonderful classmates who came from different academic and professional backgrounds, and they each provided encouraging feedback that helped bring Arek to life.

«Arek» means «Take that!» in Armenian. Was that intended as a jab at something?

Arek has many definitions; it means «sun», and it refers to the 8th month of the Armenian calendar – «March» in the international calendar. Arek is also the name of the theater group I was part of during my teenage years. But mostly, I decided to go for Arek because it sounds nice; it’s also short and easy to pronounce.

Some people see a regressive calligraphic flavor in Arek. What’s your take on that?

As you may already know, we do a lot of calligraphy at the academy. We spend a lot of time writing, understanding how the pen functions and how each tool affects the anatomy of the letters. This obviously had a big impact on the design process of Arek.

Arek sketches

The process also consisted of a lot of research; I looked into Armenian calligraphy in order to understand the historic development of the Armenian script. And that’s when I came across a very beautiful book entitled «Album of Armenian Paleography» by Stone, Kouymjian and Lehmann. This book helped me study traditional Armenian writing styles like «Yerkatagir» and «Boloragir». In short, studying the calligraphic origins of the Armenian script helped me get a better grasp of how the script is structured, and therefore understand how to develop it further.

Now, the usage of the term «regressive» is subjective; for me the calligraphic feel of Arek is a choice that reflects my present-day understanding of the Armenian script.

What’s special about Arek?

Barz typestyle (with different-font emphasis)

Arek was initially designed to be used in schoolbooks. I started by selecting 3 schoolbooks: one from the 3rd grade, another from the 8th and a third from the 11th. And I studied the type and the typography in these books. Which typefaces and sizes do they use? How do they manage the hierarchy of information? Etc.

I found out most of these books use a rather badly digitized version of the «Boloragir» script (AKA Barz), a style with a very modular structure and an extreme contrast. This creates a lot of confusion with some characters, making the reading unpleasant. Another thing I noticed was the lack of variation in styles and weights. Most of these books were using forced italics and bolds, which causes distortion and clogging in many letters. Arek answers all these needs. It has different weights and styles and allows a better hierarchy on the page.

What do you feel about Italics in Armenian?

Despite the fact that traditionally, the Armenian script does have some styles which are cursive like the «Notragir» and «Sheghagir», italics in Armenian are not common practice. Many believe that differentiation within the script can be achieved through alternative ways. And although this is a debate that I would still like to delve further into, in the specific case of Arek I have opted for an Italic version. The schoolbooks that I studied do reflect a need for italics, which I decided to answer for through the Italic form of Arek.

Arek Black-Italic

What’s Arek’s future? Will you try to sell it? On your own or through a font house? Are you worried about armenopiracy? Will you be designing a Latin counterpart? Is that enough question marks?

Arek currently has two weights, a regular and a black, in two styles, upright and cursive. I think this demands at least another two intermediate weights with their cursive counterparts in order to achieve a better functionality. To reach a wider audience, I would also like to design a Latin counterpart for it, and maybe even a Cyrillic counterpart, since most of the communication systems in Armenia are still bilingual (Armenian/Russian).

And frankly, I still haven’t done much thinking regarding the logistics of sales. I am more concerned now with completing the kerning tables, expanding the family through additional weights and maybe even going for a sans-serif version. I am just hoping it won’t be a never-ending project!

Armenopiracy? Is that any different from worldopiracy…

So you’ve moved back to Beirut now. What are your prospects and emotions?

Photo: Hrant Papazian

I have been living outside Beirut for around four years now. First in Dubai for one year, and then in the Netherlands, which I absolutely loved everything about! However, chance has brought me back to Beirut, and I am now in the process of setting up a graphic and type design studio with a friend of mine, Lara Balaa. The studio is called «Maajoun». Beirut has become quite a battlefield considering there are many design studios, both established and start-ups. But we are excited, and optimistic!

What do your parents think about what you’ve been doing and your future plans?

Photo: Wael Morcos

Since the beginning my parents were very supportive of my decision to study graphic design. At first, they had no idea what graphic design is, but with time they came to understand the different aspects of graphic design and my special interest in specific areas of the discipline, especially in type design. I am lucky to have parents who fully trust my judgments.

Now when I first decided to come back to Beirut instead of the UAE where they live, they were a bit worried. Beirut is politically unstable! But they also understood why I chose Beirut. The design scene here has a lot of potential, and I would like to take part in its growth. The political instability is part of the package… and as long as I have internet, my work does not have to entirely depend on the local market!

And how will you spend the Granshan prize money of ~2 million Lebanese Pounds?  ;-)

Fast.  :-)

Any parting words?

I would like to thank the Ministry of Culture of Armenia and the Typographic Society of Munich (tgm – Typographische Gesellschaft München) for their much-needed initiative in encouraging the development of the Armenian script.

Throughout centuries of persecution, as the country shrank to ten per cent of its original size, Armenians have relied on their ancient language and culture to ensure the survival of their identity. Since the adoption of the specially-created alphabet 1605 years ago, most letters have remained unique and unchanged and Armenia’s alphabet is fundamental to her religion, language, literature and culture. Now that more Armenians live in other parts of the world than live in modern-day Armenia, the diaspora attempts to keep the culture and language alive and their unique alphabet is of course, key.

Although I’m not an Armenian, for a few years now I’ve concerned myself with the Armenian alphabet and type. I was first struck by the unusual forms and the fascinating story of its origins. I have dabbled with Armenian type design for a few years but in 2007 I tried my hand at «serious» type design and obtained research funding to design a typeface with both Armenian and Latin characters «Lagoon» – a revival of an Armenian metal type from late eighteenth century Venice.

Some Government officials in Yerevan call me their «ambassador» as I’ve been trying to raise the profile of the Armenian alphabet in «type circles» – with some success – and the last two issues of Baseline magazine feature my articles on the Armenian alphabet and type design – subjects never contained within this international journal in thirty years. I’ve assisted with some exhibitions in the UK of achievements in this field and was a judge in 2008 for the first «Granshan» international Armenian type design competition, held in Yerevan. This year the third Granshan was held in Dublin at the ATypI (Association Typographique Internationale) conference – the forum for the world’s type designers and typographers since 1957. There is talk of the 2012 conference being held in Yerevan…

Statue of St. Mesrop Mashtots and Koryune in front of the Matenadaran in Yerevan

Before I visited Armenia for the first time four years ago, I knew her unique alphabet was an important factor in the country’s religion, literary heritage and therefore culture. I was aware of the part played by its inventor, Mesrop Mashtots (c. 361–440 AD) and the long struggle to produce quality type for publishing much-needed books in the Armenian language. But it wasn’t until I went to Yerevan that I realised the full extent of the passion for the alphabet amongst the country’s population. By witnessing it at first-hand, I became aware of the remarkable enthusiasm which the champions of the Armenian alphabet bring to their work.

Background

It all began over 1600 years ago with a vision:
In 405 AD, Mesrop Mashtots, a monk in the Armenian royal court, was responsible for a critical landmark in Armenian history. Mesrop (or Mesrob in the Western dialect) was commissioned by the Church to devise a suitable alphabet to replace various types of cuneiform then used, in order to create a new written language to unite the population and make the scriptures available to them. He is said to have seen the letters in a vision from God – but I think it more likely to have been a great deal of diligence on his part. The original alphabet had 36 letters and was an uncial script called «erkatagir» or «iron letters».

Armenians value their literary heritage and and celebrate Targmanchats Day (or the Day of the Translators) each year. In October 2005, I was there for the festivities, which were even more important that year, because of the 1600th anniversary of the alphabet or «aybuben». At the heart of the celebrations was the fifth century church in the village of Oshakan, which was built to honour Mesrob and where he is buried. On the road from Yerevan to Oshakan, an enormous stone «Monument to the Book», featuring the alphabet, stands in open countryside.

One of the 2-metre-high letter sculptures in the gardens of Oshakan Church, carved from Armenian red tufa stone in the style of the khachkars, or cross-stones. This is the «Sha».

For the celebrations, the churchyard featured the alphabet in spectacular ways – Mesrob’s thirty-six original letters cut from turf in the gardens. Also, waiting to be blessed by the Catholicos of All Armenians (the Church’s spiritual leader), stood the entire alphabet in the form of two-metre-high sculptures, carved from Armenian red tufa stone in the style of the khachkars, or cross-stones. In the evening, against the backdrop of another of the city’s ancient churches, a spectacular outdoor performance of drama, music and dance told the story of the alphabet – and St. Mesrop appeared in a cloud of smoke, experiencing his Holy Vision…

The Lettering Arts

Lettering is a different field to calligraphy or type design – hand-drawn, painted or carved characters, for example… There is a great deal of scope for artistic work taking the Armenian letterforms as inspiration and I have exhibited such work myself.

Hand-painted poster in Yerevan (2005) advertising a concert by the singer Hasmik Hatsagortsyan.

On that first visit to Yerevan, I was most impressed by the skillfully hand-painted canvas posters along the main streets which publicise events in the city. Sadly, they will soon be a thing of the past as they are disappearing, to be replaced by digitally-printed vinyl posters.

I saw evidence of the continuing tradition of hand-carved lettering all around Armenia. This craftsmanship is in evidence everywhere – a virtually indestructible mark of Armenian culture for future generations. The new City Hall in Yerevan, built in 2006, is an impressive pink stone building based on a series of arches which are still typical of Armenian architecture. On the pillar between each are expertly-cut inscriptions commemorating Armenian cities. Some houses feature individually carved tablets commemorating famous Armenians – the equivalent of British «blue plaques». So, the traditional art of letter cutting still flourishes throughout the country as can be seen on these and other public inscriptions, most poignantly on the Armenian Genocide Memorial in Yerevan.

The engraved name of an Armenian town at the Genocide Memorial.

There are a number of albums published showing decorative and experimental lettering: Minas Minasian, a twentieth century Armenian artist in New York, experimented with the letters of his forbears and published a book of his works «The Armenian Alphabet» in 1979. «The Armenian Typefaces» is an album of the hand-drawn lettering work of Karo Tiraturian, published in Yerevan in 1963.

There are very few living Armenian artists noted for their achievements in this field. The best-known isFred Afrikyan, an architect who has explored the alphabet since 1961, combining his technical and artistic skills in hand-lettered works, executed with pen and brush to create what he refers to as «a sense and mood of beauty, love and harmony». He published an album of 120 of these «Tararvest» (Art of Letters) in Yerevan in 1984.

The work of Karo Tiraturian, published in Yerevan in 1963.

Typefaces for the Armenian language

Armenian manuscripts were becoming scarce in sixteenth century Armenia, to the consternation of the Apostolic Church leaders who felt their people should have access to the Scriptures, thus ensuring the continuation of their religion, so essential to the preservation of their culture. Mediaeval monastic libraries had been destroyed by invading troops of the Persian and Ottoman empires and foreign domination of the country made the introduction of printing to the Armenian homeland impossible for more than three hundred years after Gutenberg’s invention.

Armenian printing began in Venice in 1512 when Yakob Meghapart, a priest, published the first Armenian book, Urbatagirk, a prayer book. His types, with upright characters, resemble the script used in contemporary manuscripts of the time and may not have been cast but cut as woodblocks. Following this, the first metal types for the Armenian alphabet were part of the quest to make more religious books – The Bible in particular – available for the Armenian population. Several respected European punchcutters created the masters for the first metal types and it was Christoffel van Dyck’s work in the 1660s which finally enabled the magnificent Oskanian Bible to be printed in Amsterdam in 1666.

Nowadays, the availability of well-designed and readable digital type has a part to play in the cultural and economic development of Armenia. As Armenia becomes more closely connected to Europe and the US, the creation of Armenian typefaces with Latin characters included, has to be a useful development in forging those links.

Recent developments utilising the Unicode system and OpenType technology are crucial in this process. These offer an opportunity for a new way forward in good typography for Armenian speakers as they enable multi-script fonts to be installed on all computer platforms to function with various software.

Until recently, very few Armenian typefaces were available from digital type foundries, but now this is beginning to change and type founders are keen to include many non-Latin scripts in their offering.

TMF Nour&Patria

One of these is Hrant Papazian, whose US-based foundry The MicroFoundry specialises in non-Latin fonts. Papazian’s design «Nour&Patria» (Nour for the Armenian font, Patria for the Latin part) won first place in the non-Latin category of Creative Review’s  2006 typeface competition and the Grand (or top) Prize in the Armenian serif text font category of the Granshan type design competition in 2008. His latest type project  is the Armenian component of Nina Stössinger’s «Ernestine&Vem».

Type design in Armenia

Henrik Mnatsakanyan, an artist and designer, founded the Type Design Laboratory in Yerevan in 1962, and was its Director until 1984. He developed over 100 Armenian typefaces over 50 years for both text and display until his death in 2001. During this time he published two books on Armenian Type in 1972 and 1979 – both well before the digital age. He has been the most influential designer in this specialist field and his designs have been the basis for a number of digital versions.

In 1973, Hayk Gortsakalyan produced a book about the Armenian Alphabet, lettering and type: «Haykakan taratesakner». It was published in Yerevan by the Academy of Sciences of Soviet Armenia. This volume is another which has been an influence on current Armenian type designers.

Manvel Shmavonyan is a graphic designer and type designer working in Yerevan. Shmavonyan worked with, and was taught by, Mnatsakanyan at ParaType in Moscow for a number of years and still considers him to have been the master of Armenian type design.

Edik Ghabuzyan’s «Mariam».

The most active person in developing type in Armenia itself recently must be Edik Ghabuzyan, who began to design typefaces twenty years ago. As a teacher of computing, Ghabuzyan began to build computers for his students to use and became interested in creating new typefaces to install on them. Recently Ghabuzyan has been designing modern Armenian typefaces using the advantages of OpenType to design the Latin, Cyrillic and Greek letters for his types. One of the most elegant of these is Mariam (from 2006–2007), which has now been adopted as the Armenian government’s «official» typeface.

Ghabuzyan now works for the Armenian Ministry of Culture as the head of the Department of Saving and Creating Armenian Fonts and has recently been acting as advisor for Armenian versions to enhance Adobe’s type library. It was he who instigated the «Granshan» type design competition to promote new type designs for the Armenian alphabet.

Another prominent Armenian designer is Ruben Tarumian, a qualified architect and a computer programmer, who has been active in the design of commercial types since the 1980s, creating one of the first Armenian computer types for Xerox Ventura Publisher in 1989. According to Shmavonyan, 90% of the types used in Armenia are his work – but largely as a result of font piracy, so as Chairman of the Association of Font Designers in Armenia, he is a keen campaigner against such practices.

Modern Armenian types have become more «Latinised» – the shapes of some characters have been altered in weight and proportion – the x-height has been increased; terminals and descenders have been truncated and the traditional cursive style (based on the ancient Armenian scribes’ broad-edged pen-drawn forms) is less apparent. Adding features such as bracketed serifs to match European typefaces seems to be a slightly illogical addition and can cause confusion – but it can be argued that such designs may be necessary to create fonts to harmonise with existing commonly-used Latin typefaces.

Traditionally, Armenian type looks very different to Latin – the capitals are upright and the lower case characters are sloping; the x-height, descenders and ascenders are all of equal proportions. The traditional characters feature many laterally-projecting flourishes and descenders, which are unusual and appealing but create problems for even spacing. It is probably for this reason that the word spaces are much wider in Armenian text.

***

Last month, I joined the panel of judges co-chaired by Boris Kochan (President of the the Typographic Society Munich) and Edik Ghabuzyan in Dublin to judge the aforementioned type design competition «Granshan 2010». The winners of the competition were announced on the 29th September at a press conference held by the Ministry of Culture of the Republic of Armenia in Yerevan. These and other selected entries will be exhibited in Yerevan and Munich during October and November 2010.

The very first Armenian-language printed book, «Parzatumar Hayots», printed by Yacob Meghapart in Venice in 1512.

The very first Armenian-language printed book, printed by Yacob Meghapart in Venice in 1512 was an important milestone in Armenian cultural history. That means 2012 is the 500th Anniversary of the book and there are plans to celebrate this in Armenia, as with the alphabet’s anniversary in 2005.

In addition, UNESCO have recognised this and at their Paris meeting in July, declared Yerevan to be the «World Book Capital, 2012» – only the twelfth city to be designated with this title.

The focus of Armenian type design has predominantly been text types, due to the Armenian interest in language and literacy – but there is certainly scope to design display type for improved promotional graphics in Armenian. So now as some of the world’s type designers are paying attention to Armenian type, perhaps it will become a «given» when designing multi-script typefaces. I certainly hope so!

«Nina, let’s start something bigger – Armenotype.com!»

After some back-and-forth about a planned little webpage, Hrant Papazian wrote this to me, and he added a brief description of what he imagined the site could become. Compressed into four neatly trimmed lines, it was a big, exciting idea. And his message lit a spark – a little spark that could have easily been overlooked then, but that when kindled and imbued with passion and action and time, I sensed might shine beautifully.

I felt humbled by my colleague’s bold proposal; unsure (as honestly, I still am) if what I could do was going to be enough – but I wanted to help bring this, a website dedicated to Armenian type and typography, to life. I had visited Armenia myself in 2009, where I was fortunate enough to also spend time with Hrant and his family, and since then have learned much from this valued colleague and deeply inspiring professional, with whom I’ve lately even been collaborating on a Latin/Armenian typeface. Because ever since that trip last year, the fascination with Armenia’s strange, rigid yet elegantly arching letters has not left me, letters that looked like they should be legible to me – much like the language itself, which with its deep, frequent «ah»s and raspy gutturals struck me at times as sounding strangely similar to my native Swiss German. But both remained –fascinatingly– foreign.

I replied to Hrant saying yes, let’s do it.
That was less than three weeks ago.

We decided to utilize our momentum to the fullest, which also meant pushing our fresh-baked site out quickly. Here it is now, and even though its front page is not sporting a sticker that marks it as «beta», you, our visitors, can probably tell that it’s still a little bit rough around the edges. It feels a bit like a new house to me, whose scaffolding has just come off to see the spacious new rooms slowly begin to be inhabited by content, lit up by dialogue, filled with life. Meanwhile there still is a bit of construction going on, and if you look at things from a funny angle, they might not be very pretty yet. I’ve had to cut a few corners in the development; testing time has been limited, and there are some (albeit non-critical) design features that I know are not yet degrading ideally for older browsers – and probably other issues too that I haven’t even had time to worry about. I hope you’ll kindly indulge us if something doesn’t yet look or work as expected; I’ll keep working on the site and ironing out the wrinkles, and in fact if you’d like to help with the wrinkles I’ll be thankful if you will let me know about bugs, display problems, or any other funny things you might run across.

One thing I do hope will show through is that this site is a product of passion. The spark that was triggered by Hrant’s four concise lines has begun to shine publicly, and my hope is that you will join us in watching it grow, and making it something bigger. We’ll feed the fire and take good care of it; it can come truly alive through your participation, through dialogue and exchange.

I look forward to that.

But Edik’s most shocking plan is to host an ATypI conference in Armenia. I remember the moment he told me this, sitting in the Santa Fe café in Yerevan; I suppressed an incredulous smirk. But it took only another few minutes to realize that it might very well be the ideal place to hold a type conference; in a place so imbued with letters and letterforms that the typographically obsessed would no longer feel like Gregor Samsa.

As a seedling this site was intended merely as a vehicle for convincing ATypI and font people at large that staging a conference in Armenia was actually a good idea. But being infected with ambition it is now dreaming of becoming the online home of the culture and manifestation of Armenian typography. Planned are news coverage, interviews, opinion pieces, type specimen showings and photography; and many more authors of all that content. The future is murky by definition; from here however it seems a glowing, inviting murk.

But this is all talk. Without a dedicated and gifted graphic designer this swell of ambition would merely implode or peter out, leaving things in a worse state than before. Nina Stössinger –quite possibly against her own good judgment– has become a champion of our little presence in the spectrum of written communication, crafting armenotype.com into something that can bear the weight of all our ambitions, in style. Nina was in Armenia herself that summer, and in an unnervingly short time has become a promising typeface designer as well, collaborating with a crazy Armenian fellow on a multi-script family. This site is a beacon of form & function thanks to her eye & hand. The Armenian people owe her one.

Enjoy. Բարի վայելում: